De blog van Joram Van Holen, fotograaf

Op 15 juli ging ik de straat op in Phnom Penh met They Visal (Support to Government Technician). Vanuit het Road Safety programma kwam er vraag naar beeldmateriaal dat gebruikt kon worden in hun halfjaarlijks rapport voor het hoofdkantoor en om hun database aan te vullen.  Dit was de start van een lange dag waarbij ik verschillende verkeerssituaties onder ogen kreeg en ook de verkeerspolitie aan het werk zag tijdens de uitvoering van hun ambt. Om 6u ’s morgens vertrokken we naar de American Intercon School op de Mao Tse Toung Boulevard om beelden  te maken van voetgangers-studenten die de drukke boulevard probeerden over te steken. Zelfs met de hulp van de ‘lollipop men’ leek dit geen sinecure. Ik ontmoette wel voor het eerst sinds mijn aankomst in Cambodja het zebrapad in levende lijve! Iets waar ik zelf al meermaals had naar gezocht wanneer ik de straat wou oversteken. Dit zou soelaas moeten brengen voor een veilige oversteek, maar maak je geen illusies: voertuigen en hun bestuurders zijn hier niet zo zebra-vriendelijk.

Vervolgens werd ik meegenomen naar een checkpoint waar de verkeerspolitie controles uitoefende op het dragen van de helm. De afgelopen jaren is er veel moeite gedaan om de bevolking bewust te maken van de risico’s die je loopt als je je zonder helm in het verkeer begeeft. Naast  de verschillende sensibilisatie campagnes zijn ook de politie controles toegenomen. De combinatie van deze twee acties werpt duidelijk vruchten af. De helm is zichtbaar aanwezig in het straatbeeld, maar toch zijn er nog veel bestuurders die het nalaten om zichzelf of hun passagiers met deze simpele ingreep te beveiligen. Het was vooral zoeken naar passagiers met een helm op het hoofd, hoewel ze bij een ongeluk evenveel risico lopen op een ernstig hoofdletsel als de bestuurder. De wet die het dragen van de helm verplicht maakt voor moto’s, tuktuk’s en andere gemotoriseerde voertuigen die niet afgesloten zijn, is getekend door de koning sinds 8 februari 2007 en wordt uitgevoerd door de verkeerspolitie sinds 1 januari 2009. Voor passagiers van deze voertuigen is de helm nog niet verplicht, maar een inter-ministriële werkgroep is daar druk over aan het debatteren om dan hopelijk zo snel mogelijk tot een nieuwe wet te komen.

Dat overdreven snelheid aan de basis ligt van vele verkeersongevallen hoeft geen verdere verklaring. Ook in Cambodja probeert men de inbreuken tegen de snelheidsregels te handhaven. Naast logistieke steun, zoals de aanschaf van speedguns, voorziet Handicap International België ook opleiding in de verbetering van de politiecontroles. Zo ging een delegatie van het Road Safety team van Handicap International kennis opdoen bij de verkeerspolitie uit Australië.  Een soortgelijke opstelling van politiemensen wordt op dit moment daadwerkelijk toegepast in Cambodja. Sinds de opkomst van dergelijke snelheidscontroles zijn de inbreuken met 40% gedaald al mochten enkelingen tijdens mijn bezoek aan het controlepunt wel nog langs de kant van de baan.

Tot slot bezocht ik nog enkele belangrijke kruispunten in Phnom Penh en twee nationale wegen om verschillende inbreuken op de gevoelige plaat vast te leggen. Op de kruispunten krijg je in één oogopslag een indruk van het drukke stadsverkeer dat in vele gevallen ongestructureerd verloopt. Hoewel er de laatste jaren veel moeite is gedaan om belangrijke kruispunten opnieuw aan te leggen met het oog op verbetering van de veiligheid, gebeurde het met regelmaat dat verkeerslichten en voorrangsregels simpelweg genegeerd werden. Een lichtpuntje: bijna elke bestuurder handhaaft een matige tot trage snelheid wanneer hij een kruispunt nadert en zo mocht ik me gelukkig prijzen om slechts getuige te zijn van één verkeersongeluk.

De nationale wegen in Cambodja staan erom bekend de meest verkeersonveilige te zijn van het land. Bij gebrek aan politiecontroles op deze wegen, valt al onmiddellijk op dat de snelheden een pak hoger liggen en dat de helm zo goed als helemaal uit het straatbeeld is verdwenen. Deze nationale wegen bestaande uit slechts twee rijstroken, zijn de drukste verkeersaders van het land en worden dan ook door alle mogelijke voertuigen gebruikt. Overgeladen vrachtwagens, bussen, moto’s, fietsers, landbouwers met hun vee, tuktuk’s,… allemaal op hun tempo met gevaarlijke inhaalbewegingen als gevolg.

Langs de zijlijn van deze wegen speelt zich tevens een druk handelsleven af. Verkopers proberen er hun waren aan voorbijgangers te verhandelen, wat op zijn beurt resulteert in veel stilstaande voertuigen en voetgangers die hun kans wagen de weg over te steken.

Zonder kleerscheuren kon ik mijn veilige thuishaven bereiken dankzij de wakende blik van Visal die voor de gelegenheid mijn ogen op de rug waren wanneer mijn blik door de camera gericht was en me meermaals van de straatkant  moest wegtrekken. Had ik ooit kunnen denken dat fotografie zo gevaarlijk kon zijn…  Met plezier laat ik de stadsdrukte achter me en begeef ik me naar het rustigere Siem Reap voor een 10-daagse verblijf waar ik diverse projecten zal bezoeken en zal kunnen proeven van het veldwerk van Handicap International.

Na een lange radiostilte geef ik jullie graag een update over de projecten van Handicap International in Cambodja die ik de laatste twee weken heb mogen bezoeken. Zoals laatst beloofd wil ik beginnen met de verkeersveiligheid in Cambodja en er is geen beter plaats dan de hoofdstad Phnom Penh om aan de levende lijve te ondervinden dat de verkeerssituatie hier nogal wat woeliger verloopt dan in het vertrouwde België.

Net zoals in de meeste Aziatische landen wordt het asfalt in de stad hier gedomineerd door motorfietsen en moto-taxi’s, de befaamde tuktuk’s. Daartussen proberen nog enkele fietsers, voetgangers en auto’s hun weg te banen om zonder slag en stoot op de plaats van bestemming te geraken. Helaas verloopt dit helemaal niet in alle veiligheid. In die verstandhouding staat ‘Road Safety’ bovenaan de agenda omdat het verkeer hier jaarlijks een hallucinant hoog aantal slachtoffers maakt. Om jullie een idee te geven: in de maand januari van 2010 werden ongeveer 1500 slachtoffers binnengebracht in ziekenhuizen en gezondheidscentra waarvan ca. 50% afkomstig van een verkeersongeval. Daarvan waren er 171 met dodelijke afloop en 622 zwaar gewonden met 1152 betrokken voertuigen! Nog een opvallend cijfer: 55% van de slachtoffers hadden de leeftijd tussen 15 en 29 jaar (bron: www.roadsafetycambodia.info). Het mag dan ook niet verbazen dat Handicap International verkeersveiligheid tot prioritair programma heeft gebombardeerd als je weet dat de verkeerssituatie hier het meeste slachtoffers maakt, meer dan HIV, landmijnen, malaria,…

De belangrijkste bijdrage van Handicap international België aan verkeersveiligheid impliceert steun aan de overheid, sensibilisatie rond het dragen van de helm en het ontmoedigen van alcoholmisbruik, management van het ‘Road Crash and Victim information System’ (RCVIS), steun en ontwikkeling van de educatie over  verkeersveiligheid voor scholen, het uitbouwen van de bekwaamheid van de verkeerspolitie en het aanmoedigen van de gemeentelijke stakeholders om zich in te laten met activiteiten rond verkeersveiligheid.

Op 6 juli vertrok ik samen met Adam Huebner (Prevention & Rehabilitation Program Manager)en Prum Rithy (Happy Child Project Manager) richting Takeo, een klein provinciestadje op een 70-tal kilometer ten zuiden van Phnom Penh. Een logische halte was het revalidatie centrum van Takeo waar ik diezelfde avond nog een rondleiding kreeg van Adam Huebner. De volgende ochtend trokken we naar de provinciale gezondheidsafdeling waar Adam en Rithy een 3-daagse opleiding zouden opvolgen voor een 30-tal personeelsleden van lokale gezondheidscentra afkomstig uit de hele provincie Takeo. De opleiding werd gegeven door Dr. Prak Sovannarith (directeur  Gezondheid Moeder & Kind) en mee ondersteund door Ros Sarayendeth (Project Officer HCP in Takeo) en Lun Sophea (Outreach worker HCP in Takeo)

Tegen de middag vetrok ik terug naar het revalidatie centrum en bezocht ik samen met Phorn Heap (Head of Operation PRC in Takeo) enkele hulpbehoevenden die aanwezig waren in het revalidatie centrum. Zo ontmoete ik Neang Hong Meng, een meisje van 15 jaar met hemiplegie (verlamming van één lichaamshelft). Ze was samen met haar moeder naar het revalidatie centrum gekomen waar ze een  prothese kreeg aangedaan. Dit heeft een meervoudige functie. Enerzijds zal deze eenvoudige ingreep de spasmen onder controle houden waaraan ze lijdt.  Haar rechter been is ook 5 cm korter dan haar linker been en de prothese is zodanig gemaakt dat het dit lengteverschil opvangt. Dit zal dan op termijn verdere scheefgroei van het hele lichaam vermijden en bovenal haar in staat stellen om met beide benen op de grond te staan in het leven.

Nget Chanthy  is een man van 49 jaar oud die net het hospitaal had verlaten om van start te gaan met revalidatie. Bij een moto ongeluk heeft hij een subluxatie aan de rechter knie opgelopen. Dit is een gedeeltelijke ontwrichting waarbij de gewrichtskop de kom slechts gedeeltelijk heeft verlaten. Genoeg om enkele weken te verblijven in het revalidatiecentrum waar hij in eerste instantie dit been in rust zal moeten houden om daarna onder deskundig toezicht met oefeningen van start te gaan om zijn been weer aan de praat te krijgen.

Ondertussen was Rithy toegekomen om me mee te nemen naar Srey Chey, een dorpje in de gemeente  Boeung Tranh op ongeveer 10 km van Takeo dat we bereikten na een helse rit van één uur op onverharde wegen. Run Rom (Outreach worker HCP in Takeo) was al eerder ter plaatse om de vrouwen van het dorp op te trommelen en alles in gereedheid te brengen voor een voorlichting rond de gezondheid van moeder en kind. Deze voorlichting werd niet gegeven door HIB medewerkers maar wel door mevrouw Samuthis, een gezondheidsvrijwilligster. Deze vrijwilligster had de 3-daagse opleiding al genoten met het opleidingspakket dat HIB uitgewerkt heeft. In dit geval was HIB aanwezig om ondersteuning te geven met de beschikbare communicatiemiddelen (affiches met educatieve prenten) en om het werk van de gezondheidsvrijwilligster op te volgen.

Zulke relatief korte sessies moeten de moeders in staat stellen om handicaps, levensbedreigende ziekteverschijnselen en tekens van specifieke verzwakking van hun kinderen te kunnen duiden. Even belangrijk is ook het feit dat deze moeders op het hart krijgen gedrukt om bij dergelijke verschijnselen onmiddellijk contact te zoeken met de dichtstbijzijnde gezondheidspost. Het probleem is dat vele van deze moeders het nogal eens nalaten om hulp te zoeken of zelfs niet weten waar ze hulp kunnen krijgen met alle gevolgen van dien. Tot slot wordt ook nog uitdrukkelijk meegegeven om de ontwikkeling van hun kind te blijven stimuleren, ook wanneer het een handicap heeft. Veelal wordt een kind met een fysieke handicap niet verder gestimuleerd in zijn ontwikkeling omdat men er verkeerdelijk van uit gaat dat het kind toch niet zal kunnen bijdragen aan de taken van de familie. In dergelijke gevallen loopt het kind een bijkomend risico op een mentale achterstand die vermeden kan worden.

Ter plaatse ontmoette ik Sen Srey Mom met haar dochter Lou Alis van 5 maand oud. Ze was geboren met een rechtervoet die volledig vergroeid was aan het onderbeen. Dankzij een snelle doorverwijzing door mevrouw Samuthis,  werd deze baby behandeld in het provinciaal ziekenhuis van Takeo waar ze een chirurgische ingreep onderging en het voetje zo goed als mogelijk werd hersteld. Wanneer Lou Alis zal beginnen stappen zal Handicap International daar zijn om haar te begeleiden in het revalidatie centrum van Takeo om het ook effectief mogelijk te maken haar eerste pasjes te zetten. Naast deze vergroeiing heeft Lou Alis ook een klompvoetje aan de andere kant waarvoor komende maand een behandeling zal worden gestart in het revalidatie centrum van Takeo.

Na het bezoek in Srey Chey vertrok ik terug richting Phnom Penh, waar ik daags erop ziek werd voor enkele dagen. Was het dengue, bijwerkingen van Malarone, een verdwaalde bacterie die mijn darmstelsel was ingesijpeld of misschien toch de gebakken hond die me slecht was bevallen? Ik heb het niet geweten, maar ben al terug op de been. Met mijn gesubsidieerde blauwe helm rij ik achterop de moto het drukke en warrige stadsverkeer van Phnom Penh tegemoet, klaar om de verkeersveiligheid onder de loep te nemen.

Meer dan een half miljoen mensen in Cambodja hebben te kampen met een handicap wat neerkomt op  4% van de totale bevolking. Nog eens de helft daarvan zijn mensen onder de leeftijd van 20 jaar. Factoren die kinderen in Cambodja blootstellen aan de bijzondere risico’s op een handicap omvatten een tekort aan prenatale zorg en een vakkundige bevalling. Een andere oorzaak van dit hoge percentage zijn de serieuze kinderziekten die vaak niet worden behandeld door geschoolde gezondheidsverstrekkers. Cambodja heeft nog steeds een hoog sterftecijfer van pasgeborenen en kinderen vergeleken met de rest van de regio, wat erop wijst dat jonge kinderen erg kwetsbaar zijn voor ziektes en letsels.

Handicap International Belgium begon met een project rond vroegtijdige opsporing, verwijzing en behandeling van kinderen met een handicap of met een hoog risico op een handicap ten gevolge van een aangeboren probleem, ziekte of trauma. Happy Child Project was born… De focus van dit initiatief is het verbeteren van de kennis en kwaliteit van de gezondheidsstructuur op provinciaal niveau tot op het niveau van de gemeentelijke gezondheidsvrijwilligers. Om dit te verwezenlijken heeft het Happy Child team een opleidingspakket samengesteld voor de gezondheidsstructuren in Cambodja. Naast dit opleidingspakket zijn er ook begeleidende bewustzijn en communicatie middelen ontworpen die gebruikt worden door gezondheidssteungroepen in dorpen en bij begeleiders van traditionele geboorten. Tot slot voorziet Happy Child ook een 3-daagse opleiding aan gezondheidswerkers op alle niveaus met behulp van het opleidingspakket. Meer bepaald bieden ze steun  aan deze opleidingen en houden ze toezicht opdat de hoogste niveaus in de gezondheidsstructuren betrokken zijn in de uitvoering van deze opleiding tot op niveau van de gemeentelijke gezondheidsvrijwilligers.

Na aankomst in Phnom Penh, de hoofdstad van Cambodja, nam ik samen met mijn vrouw en zoontje onze intrek in een guest house vlakbij het hoofdkantoor van Handicap International.

Na enkele dagen van gewenning en verkenning werd de hele familie ontvangen bij de country director van Handicap International België - Cambodja, Jeroen Stol. In het hoofdkantoor kregen we een briefing en een korte rondleiding langs alle programma’s en hun projecten. In de namiddag mocht ik dan genieten van een kleine spoedcursus Khmer, de landstaal van Cambodja, en werd ik nog gebrieft over enkele belangrijke culturele gebruiken.

Tijdens de rondleiding had ik al snel door dat het van primair belang was om spoedig een duidelijk overzicht te verwerven in de structuur en werking van HIB-Cambodja. Aangezien ik zelf in sta voor mijn planning om de komende zes weken zo goed mogelijk gevuld te krijgen en alle opdrachten rond te krijgen, begon ik dan ook meteen met alle programma’s waar HIB zich op richt in Cambodja uit te pluizen.

De activiteiten van HIB in Cambodja zijn verankerd in vier kern programma’s: de fysische rehabilitatie, de landmijnen problematiek , verkeersveiligheid en ‘rechten en inclusie’ van mensen met een handicap. Elk programma huist op zijn beurt enkele projecten. Komende weken zullen de meeste van deze projecten in woord en beeld aan bod komen, maar laat me alvast beginnen met het ‘Happy Child Project’ , onderdeel van het programma ‘fysische rehabilitatie’.